Kiła (lues)
Bydgoszcz

Czym tak naprawdę jest kiła? Jak ją rozpoznać i jakie są metody leczenia – na ten temat odpowiada doktor dermatologii.

Jolanta Maciejewska

Dr n.med. Jolanta Maciejewska

specjalista dermatologii i wenerologii

Bydgoszcz

1. Definicja i etiopatogeneza

Jest to ogólnoustrojowa choroba zakaźna o przewlekłym przebiegu i różnej symptomatologii klinicznej.

1. Czynnik etiologiczny: krętek blady (Treponema pallidum).

2. Droga przenoszenia: głównie droga płciowa, ale możliwa jest droga wertykalna, od chorej matki na płód, a także zakażenie krwiopochodne (np. podczas transfuzji, narkomanii).

3. Epidemiologia: zakaźność jest największa w czasie pierwszych dwóch lat, głównie ze względu na obecność sączących zmian skórnych i (lub) nasilenie bakteriemii. Następnie zmniejsza się, wygasając praktycznie w późnym jej okresie.

2. Obraz kliniczny

W poszczególnych etapach choroby obrazy kliniczne, odczyny serologiczne i zakaźność są inne. Ze względu na drogę zakażenia kiłę dzielimy na: wrodzoną i nabytą.

2.1 Kiła nabyta wczesna:

Kiła objawowa wczesna:

Kiła I okresu (od 3 do 9 tygodnia po zakażeniu)

Po 3-4 tyg. od zakażenia pojawia się objaw pierwotny (stwardnienie pierwotne). Jest to twardy naciek (powstający w miejscu wtargnięcia krętków bladych) szybko przekształcający się w owrzodzenie, któremu towarzyszy powiększenie okolicznych węzłów chłonnych. Owrzodzenie jest niebolesne i nawet bez leczenia goi się w ciągu 2-6 tyg. Typowa lokalizacja objawu pierwotnego- okolica narządów płciowych; nietypowa- jama ustna, palce rąk, okolice odbytu, sutki u kobiet.

Kiła II okresu (od 9 tygodnia do 24 miesięcy)

Objawy kliniczne związane są z uogólnionym zakażeniem (rozsiew bakterii drogą krwionośną). Charakterystyczna dla tego okresu jest osutka skórna (najczęściej plamista, rzadziej grudkowa lub krostkowa), zlokalizowana głównie na tułowiu, kończynach górnych (po stronie zginaczy). W okolicy narządów płciowych i fałdów skórnych, osutka grudkowa często ulega przerostowi tworząc kłykciny płaskie lub lepieże kiłowe (condylomata lata). Częstym objawem kiły II okresu jest uogólnione powiększenie węzłów chłonnych, utrzymujące się przez wiele miesięcy. Ponadto z innych objawów skórnych należy wymienić: bielactwo kiłowe (> 6 miesięcy od zakażenia, częściej u kobiet, drobne ogniska na karku i bocznych powierzchniach szyi) oraz łysienie kiłowe (>6 miesięcy od zakażenia, głównie w okolicy skroniowej i potylicznej głowy owłosionej, a także okolice pachowe, płciowe, brwi, rzęsy)

Łysienie kiłowe - diagnoza

Kiła utajona wczesna

Brak objawów skórnych, narządowych ani zmian w płynie mózgowo-rdzeniowym, jedynym objawem choroby są dodatnie wyniki odczynów serologicznych. Taki stan trwa dwa lata od początku choroby, może rozpocząć się po zakażeniu lub, częściej, po ustąpieniu objawów kiły wczesnej.

2.2 Kiła późna objawowa (> 2 lata od zakażenia)

Zmiany pojawiają się po kilku-kilkunastu latach od zakażenia, dotyczą osób nieleczonych lub, u których leczenie było niewystarczające. Odczyny kiłowe są wybitnie dodatnie. Obserwuje się zmiany w: skórze, na błonach śluzowych i kościach (kilaki-podskórne guzki tendencją do rozmiękania, lokalizacja-głównie twarz), narządach wewnętrznych (wątroba, płuca, żołądek, jądra), sercu (kiła sercowo-naczyniowa), układzie nerwowym (porażenia, niedowłady, napady padaczkowe, zmiany psychiczne). Częściej występują objawy kiły późnej związane z zajęciem układu nerwowego i sercowo-naczyniowego, rzadziej ze strony skóry, kości, narządów wewnętrznych.

2.3 Kiła późna utajona

U osób, u których zakażenie trwa powyżej 2 lat, a w przeprowadzonych badaniach nie stwierdza się zmian narządowych o etiologii kiłowej. Dodatnie wyniki badań serologicznych. Niezbędne do pełnej diagnostyki jest wykonanie: badania neurologicznego (z oceną płynu mózgowo-rdzeniowego), okulistycznego, kardiologicznego oraz RTG klatki piersiowej.

2.4 Kiła wrodzona

Zakażenie następuje przez łożysko, najczęściej po 16 tygodniu ciąży, chociaż możliwe jest już w 9-10 tygodniu.

Kiła wrodzona wczesna

Dotyczy dzieci do 2 roku życia. Zmiany na skórze mogą mieć charakter nawrotowej osutki plamistej, grudkowej, krostkowej lub pęcherzowej. Na błonach śluzowych (głównie w obrębie nosa) obserwuje się nacieki kiłowe i przewlekły stan zapalny. Długo utrzymujące nacieki mogą prowadzić do deformacji i nosa siodełkowatego lub lornetkowanego. Między 2 a 5 miesiącem życia mogą dołączyć się zmiany kostne i stawowe, prowadzące do zaburzeń rozwoju kości, bezwładów ruchowych i przykurczów kończyn. Ze zmian w narządach wewnętrznych zaliczamy: hepatomegalie, następnie włóknienie i marskość wątroby, splenomegalie, anemię hemolityczną, zmiany w nerkach i płucach.

Kiła wrodzona późna

Charakter bezobjawowy (80%). Obejmuje okres choroby powyżej 2 roku życia. Charakterystyczne są zmiany kostne typu osteoperiostitis kości podudzi. Zmiany stawowe mają charakter wysiękowy. Ponadto kiła wrodzona późna może dotyczyć: układu nerwowego, śródmiąższowego zapalenia rogówki, zmian w narządzie słuchu, zmian w uzębieniu.

Znamiona kiły wrodzonej to trwałe zmiany w obrębie skóry, błon śluzowych, kości i innych narządów, które powstały w następstwie przebytego, wrodzonego procesu kiłowego. Zaliczamy: nos siodełkowaty lub lornetkowaty, podniebienie gotyckie, blizny Parrota, zmiany w paznokciach, „czoło olimpijskie”, objaw Higoumenakisa, podudzia szablast, zęby Hutchinsona lub Fourniera i niedorozwój uzębienia, głuchota pochodzenia nerwowego, brak wyrostka mieczykowatego.

3. Rozpoznanie

  • wywiad
  • objawy kliniczne
  • wykrycie krętka bladego w skórze lub innych tkankach (metoda bezpośrednia) lub/i przeciwciał przeciwkrętkowych w surowicy krwi oraz w płynie mózgowo-rdzeniowym (pośrednia metoda)

Odczyny niekrętkowe (klasyczne): USR, VDRL, RPR – wykorzystywane w badaniach przesiewowych, w monitorowaniu leczenia.

Odczyny krętkowe: FTA, FTA-ABS, TPHA, TPI – służą jako odczyny weryfikujące, potwierdzające zakażenie, oceniające skuteczność leczenia.

Metoda immunoenzymatyczna(ELISA) – wykorzystywana w badaniach krwiodawców i diagnostyce kiły wrodzonej.

4. Leczenie - o terapii decyduje lekarz

U każdego chorego na kiłę obowiązuje badanie w kierunku zakażenia HIV.

Należy pamiętać o konieczności leczenia partnerów seksualnych. Po leczeniu kiły obowiązuje kontrola kliniczna i serologiczna.

  • po przeleczeniu kiły wczesnej – co miesiąc w czasie 3 pierwszych miesięcy, następnie w 6 i 12 miesiącu ( wg zaleceń Instytutu Wenerologii w kile I okresu obowiązuje kontrola po 2, 4, 6, 9, 12 miesiącach, a w kile II okresu i utajonej wczesnej dodatkowo po 18 i 24 miesiącach)
  • po przeleczeniu kiły późnej kontrolę prowadzi się przez wiele lat, początkowo w 3 miesięcznych odstępach, a następnie co 6-12 miesięcy

5. Zapobieganie

Regularne i prawidłowe stosowanie prezerwatyw. Podstawowym czynnikiem ryzyka są stosunki seksualne z więcej niż jednym partnerem lub z osobą, która sama ma wielu innych partnerów.